معماری

 مرحوم آیت الله العظمی شیخ عبدالکریم حائری، موسس حوزه علمیه قم، اولین مرکز درمانی ایران را در شهر قم بنا نمود. خانم مریت هاکس انگلیسی در کتاب سفرنامه خود به کشورمان تحت عنوان "ایران: افسانه و واقعیت" بر این حقیقت صحه گذارده است.

 وی به سال 1311 از منچستر با کشتی باری که یگانه مسافر زن آن او بوده است، به سوی ایران به حرکت در می آید.

 مریت هاکس می نویسد: "دو بیمارستان خوب در قم در دست ساخت است که یکی به همت مردی قمی و دیگری به همت مردی از تهران ساخته می شوند. قبل از احداث این دو بیمارستان، خدمات پزشکی منحصر به بیمارستانی قدیمی و سی تختخوابی بود که از درآمد شخصی مرجع بزرگ روحانی اداره می شد."

 در گفتگو با یکی از نوادگان مرحوم موسس حوزه علمیه، ایشان اظهار داشتند که تاسیس مرکز درمانی فوق الذکر احتمالا به سال های 1303 یا 1304 باز می گردد. آیت الله العظمی حائری این مرکز درمانی را جهت طلبه ها بنا کرده بودند که البته مردم عادی نیز به آن مراجعه می کردند.

 به گفته ایشان، این بیمارستان سی تخت خوابی ظاهرا در کوچه حرم واقع گردیده بود. گفتنی است که کوچه حرم روبروی در صحن موزه بود و هم اکنون تخریب گردیده  است و جزو شبستان جدید حرم می باشد.

 جالب است که بدانیم با گذری بر تاریخچه بیمارستان ها و درمانگاه های قم در می یابیم که اکثر آنها خیریه ای بوده اند و حتی هم اکنون نیز به همین شکل اداره می شوند: بیمارستان سهامیه (چهارراه بیمارستان) که آن هم توسط مرحوم موسس حوزه علمیه بنا گردید و هم اکنون در اختیار مرکز انتقال خود می باشد؛ بیمارستان نکویی (خیابان آذر) که مرحوم آیت الله العظمی بروجردی آن را از ثلث ماترک مرحوم نکو بنا نموده و هم اکنون نیز مورد استفاده مردم شهر قم می باشد؛ بیمارستان آیت الله العظمی گلپایگانی (میدان سعیدی) که به همت آن مرجع عالیقدر ساخته شده و هم اکنون نیز پاسخگوی بخش قابل توجهی از نیازهای درمانی مردم این شهر می باشد؛ بیمارستان حضرت ولیعصر عجل الله (یزدانشهر) که به همت آیت الله محقق داماد بنا گردیده و پذیرای خیل عظیمی از افراد نیازمند به درمان می باشد. مرکز تخصصی چشم پزشکی جواد الائمه علیه السلام که توسط دفتر آیت الله العظمی سیستانی ساخته شده است؛ در مانگاه بقیة الله الاعظم که به همت مرحوم آیت الله العظمی میرزا جواد تبریزی بنا گردیده و ... .

 خانم مریت هاکس، همچنین در کتاب خود به ارائه شرح حالی مختصر از مرحوم شیخ عبدالکریم حایری می پردازد و وی را به عنوان بنیانگذار بیمارستان به سبک جدید توصیف می نماید. هاکس می نویسد: "این مرجع بزرگ مردی بسیار با فرهنگ و دانشمند است که بیمارستان به سبک جدید را[در ایران] پایه گذاری کرده است. او با پرداخت مستمری های سالانه به یاری درماندگان می شتابد و آرزومند است که با تمسک به قرآن، مذهب را از آلایش پاک سازد... او فکر می کند که تک همسری باید به صورت قانون درآید، مگر آنکه مردی بتواند برای هر یک از همسرانش خانه و خدمتکاری جداگانه فراهم کند."

 بنای حوزه علمیه در قم و شکل گیری مکتب قم به دست توانمند مرحوم شیخ عبدالکریم حایری در واقع منشا خیرات و برکات متعددی برای این شهر بوده است.